Vezelgids · Zijden dekbedden

Wat is dubbele coconzijde, en waarom kost het meer?

Twee zijderupsen, één cocon. Het gebeurt bij elke oogst, en voor het grootste deel van de zijde-industrie is dat vooral hinderlijk: de filamenten kruisen elkaar, de draad laat zich niet afwikkelen en de cocon gaat als defect opzij. Dubbele coconzijde is precies die opzijgelegde stapel. Het is ook de vulling van de betere zijden dekbedden, en een groot deel van de reden waarom ze kosten wat ze kosten. Hieronder lees je wat er verandert wanneer twee rupsen een cocon delen, en hoe je ziet of je het ook echt koopt.

01Definitie

Wat is dubbele coconzijde?

Dubbele coconzijde komt uit een cocon die door twee zijderupsen is gesponnen in plaats van door één. De twee larven kruipen in dezelfde ruimte wanneer ze op de spinramen worden gezet, en ze spinnen tegelijk, zodat hun filamenten om en door elkaar heen winden in plaats van in één doorlopende wikkeling te gaan liggen. De cocon die zo ontstaat is groter dan een gewone, zwaarder en iets onregelmatig van vorm. Open hem en er zitten twee poppen in.

Een dubbele cocon in de lengte geopend, twee zijderupspoppen naast elkaar in één zijden omhulsel — Één cocon, twee poppen. De filamenten van beide rupsen zijn door elkaar heen gewikkeld, en daar zit het hele verschil in.

Het materiaal gaat onder verschillende namen door het leven. In de stoffenhandel heet het doupion, dupion of dupioni, naar het garen waartoe het gesponnen wordt. Op een dekbedlabel staat meestal double-cocoon, vaak samen met long-strand, wat beschrijft hoe de vezel is voorbereid en niet waar hij vandaan komt. Ze wijzen allemaal terug naar dezelfde gebeurtenis in de kweekschuur. Voor de soortvraag die onder dit alles ligt zijn wat moerbeizijde is en waarin het verschilt van tussah een goed startpunt.

Het is goed om het gewoon te zeggen: de gebeurtenis is toevallig. De FAO-handleiding over het afhaspelen van zijde noemt drukte op de spinramen, hoge temperatuur en hoge luchtvochtigheid als redenen waarom twee larven samen in één cocon belanden. Niemand maakt ze met opzet. Ze ontstaan, ze worden met de hand uitgesorteerd, en daarna moeten ze een bestemming vinden. Alles hieronder volgt daaruit.

02De afgekeurde stapel

Waarom weverijen het niet willen hebben

Gewone zijden stof begint met afhaspelen. De cocon wordt in heet water zacht gemaakt, het losse uiteinde van het filament wordt gezocht, en dat ene filament, dat bij een goede cocon ruim een kilometer lang is, wordt afgewikkeld en met een paar andere tot één gladde draad in elkaar gedraaid. Het hele proces rust op twee voorwaarden: het filament moet doorlopend zijn, en het moet in één richting van de cocon af komen.

Een dubbele cocon zakt voor allebei. Twee filamenten zijn door elkaar heen gewikkeld, dus de draad haakt, blijft steken en breekt. De FAO-handleiding zegt het droog: een dubbele cocon “wikkelt niet soepel af en raakt snel in de war”, en omdat hij niet naast gewone cocons kan worden afgehaspeld, gaat hij door naar doupion, een grof en ongelijkmatig garen.

Dat garen wordt doupioni-stof, het stugge textiel met duidelijk zichtbare noppen erdoorheen, gebruikt voor werk met structuur: jasjes, gordijnen, meubelbekleding. Het is een goede stof. Het is geen gladde stof, en het is niet wat iemand in de nacht tegen zijn gezicht wil hebben. Voor een spinnerij die cocons sorteert voor lakenstof of voering is de dubbele cocon dus simpelweg afkeur, en zo wordt hij ook geprijsd.

Dezelfde cocon, twee oordelen

Bij de spinnerij

Filamenten kruisen, dus de draad breekt. Ingedeeld als defect, met de hand uitgesorteerd, doorverkocht voor grof garen.

In het dekbedatelier

Filamenten kruisen, dus het vel blijft heel. Met opzet geselecteerd, met de hand opengetrokken, in de kern gelegd.

03De omkering

Waarom dekbedmakers precies willen wat de spinnerij afkeurt

Een dekbed wordt nooit afgehaspeld. Zijden vulling wordt juist andersom gemaakt: de cocon wordt zacht gemaakt, opengelegd, met de hand tot een breed en bijna doorzichtig vel getrokken, en die vellen worden in wisselende richtingen over elkaar gelegd tot de kern gelijkmatig is. Er wordt niets afgewikkeld. Niets hoeft in één richting doorlopend te zijn.

In dat proces wordt juist de eigenschap die het afhaspelen verpest de hele bedoeling. Filamenten die elkaar al kruisen, gaan open tot een samenhangend web in plaats van een bundel parallelle draden, en een web houdt zijn eigen vorm. Het vangt lucht tussen de lagen, en het laat zich niet in één hoek van de tijk duwen.

Zodra het op bed ligt, volgen er drie dingen. De vulling draagt meer lucht per gewicht, dus ze verwarmt zonder te drukken. Ze veert terug na samendrukken in plaats van plat te blijven waar een lichaam heeft gelegen. En ze gaat vervilting tegen, waar de meeste dekbedden in de praktijk aan bezwijken: vezels die aan elkaar klitten tot dichte plekken met koude gaten ertussen. Hoe een zijden dekbed wordt gemaakt doorloopt de volledige volgorde, en waarom zijden beddengoed de temperatuur reguleert beschrijft wat dezelfde structuur doet met het vocht dat je in de nacht afgeeft.

04 De rangorde

Waar dubbele coconzijde staat tussen de dekbedvullingen

Zijden vulling is niet één materiaal. Er worden vier verschillende dingen onder hetzelfde woord verkocht, en over tien jaar op een bed gedragen ze zich totaal niet hetzelfde.

Vier dingen die als zijden vulling worden verkocht

Langvezelige zijde uit dubbele cocons

Opengetrokken, nooit geknipt. De van nature gekruiste filamenten worden tot brede vellen getrokken en met de hand kruislings gelegd. Behoudt het langst haar volume en gaat vervilting het best tegen. Dit is de vulling in elk zijden dekbed van Sensoire.

Langvezelige zijde uit enkele cocons

Dezelfde zorgvuldige voorbereiding, maar uit gewone cocons. De filamenten lopen parallel, dus de vellen zijn glad, maar ze houden hun structuur minder stevig zodra ze een paar jaar samengedrukt zijn geweest.

Zijden vulling van korte vezels

Zijde die in korte stukken is geknipt of gebroken en daarna in de tijk wordt geperst of geblazen. Zacht in de eerste nacht, snel te maken, en geneigd om binnen een paar seizoenen te verschuiven en te vervilten.

Zijdemix en vulling met zijden toplaag

Een laag zijde over een kern van synthetisch materiaal of veren, meestal met zijde vooraan op het label. Lees de vulpercentages voordat je iets anders op de pagina leest.

De prijs volgt die volgorde, en de levensduur ook. Een dekbed gevuld met langvezelige dubbele coconzijde, bewaard onder een overtrek en gelucht in plaats van gewassen, gaat ongeveer 15 tot 20 jaar mee. Vulling van korte vezels zakt in een fractie daarvan plat, en dat is de echte reden waarom het goedkopere dekbed zelden de goedkopere keuze is.

05Schaarste en prijs

Hoe zeldzaam is dubbele coconzijde, en rechtvaardigt dat de prijs?

Dubbele cocons vormen maar een klein deel van elke oogst en moeten met de hand worden uitgezocht voordat het afhaspelen begint. In de stoffenhandel circuleren cijfers van drie tot vijf procent. Neem ze als orde van grootte en niet als specificatie: het zijn schattingen uit de handel, en de FAO-handleiding, het dichtste dat er bij een neutrale bron komt, deelt dubbele cocons in als defectcategorie zonder er een percentage aan te hangen.

Schaarste is sowieso maar een deel van de prijs. Het grootste deel is arbeid. De cocons openen, elk vel met de hand uittrekken en ze kruislings tot een gelijkmatige kern leggen is traag werk, en het gebeurt nog steeds met de hand omdat de alternatieven niet dezelfde kern opleveren. Tel daar de tijk bij op, de enorme hoeveelheid vulling die een volwaardig dekbed nodig heeft, en de certificering volgens OEKO‑TEX Standard 100, en de meerprijs oogt al snel niet meer als een toeslag op het woord zijde.

Is een zijden dekbed de moeite waard zet die rekensom naast dons, wol en synthetisch. Heb je al voor zijde gekozen en kies je nu tussen warmtes, dan is de gewichtsgids voor dekbedden de volgende stap.

06 Kopen

Zo controleer je of je echt dubbele coconzijde koopt

Voor geen van de vier controles hieronder heb je een laboratorium nodig, en de middelste twee doe je in ongeveer een minuut met het dekbed voor je.

Vier manieren om te controleren wat je koopt

Lees de regel over de vulling, niet de kop

100% moerbeizijde noemt de soort en verder niets. Het zegt niets over de vezellengte, en het zegt niets over de vraag of de cocons dubbel waren. De formulering waar je naar zoekt draagt beide helften: double-cocoon en long-strand. Geeft een pagina alleen de soort, dan ontbreekt de rest meestal niet voor niets.

Vraag om de vulling te zien

Een dekbed dat niets te verbergen heeft, laat je zien wat erin zit. De onze hebben daarvoor in de tijk een inspectieopening met rits van ongeveer 15 cm, in elke maat en elk gewicht. Zijdevlies van lange vezels oogt als een samenhangend vel. Korte vezel oogt als losse watten.

Trek eraan, aai er niet over

Pak door de opening een klein plukje tussen je vingers en trek het naar buiten. Zijde met lange vezels komt mee als een web dat blijft meerekken. Korte vezel valt bijna meteen uiteen in pluis. Een zachte hand is goedkoop te koop; dit niet. Zit je nog een stap eerder en controleer je de vezel zelf: het herkennen van echte zijde zet vijf tests op een rij.

Kijk naar het stiksel

Langvezelige vulling wordt op haar plaats gehouden met ruim uit elkaar liggend vakstiksel of met de hand doorgestikt, omdat ze weinig houvast nodig heeft. Dicht machinaal stikwerk over het hele oppervlak is een teken dat de vulling anders zou gaan schuiven, en het perst juist het volume eruit waarvoor je betaalt.

Het dekbed met tijk van pure zijde is het exemplaar om als eerste te openen als je wilt zien wat de tweede en derde controle beschrijven, want de tijk is aan beide kanten van zijde en de vulling is duidelijk te lezen door de opening.

Vragen die we het vaakst horen

Wat is dubbele coconzijde?

Dubbele coconzijde komt uit een cocon die door twee zijderupsen samen is gesponnen in plaats van door één. Hun filamenten winden door elkaar heen in plaats van één doorlopend filament te vormen, waardoor de cocon groter wordt en niet tot een gladde draad kan worden afgehaspeld. Opengetrokken tot zijdevlies is het juist die gekruiste structuur die zijden dekbedvulling volume en veerkracht geeft.

Is dubbele coconzijde hetzelfde als dupion- of doupionizijde?

Het is dezelfde grondstof onder een andere naam. Doupion, dupion en dupioni verwijzen allemaal naar het garen en de stof die uit dubbele cocons worden gesponnen, en daar dankt dupionzijde haar kenmerkende noppen aan. Beddengoed gebruikt het woord anders: op een dekbedlabel beschrijft double-cocoon de vulling binnenin, niet een geweven stof.

Is dubbele coconzijde beter dan zijde uit enkele cocons?

Voor dekbedvulling houdt ze het langer vol. De gekruiste filamenten gaan open tot een samenhangend web dat meer lucht vasthoudt en vervilting tegengaat, zodat het dekbed bij hetzelfde gebruik langer zijn volume houdt. Voor geweven stof draait het oordeel volledig om, omdat diezelfde gekruiste filamenten niet tot een gladde draad kunnen worden afgehaspeld.

Waarom is dubbele coconzijde duurder?

Twee redenen, en de kleinste is schaarste. Dubbele cocons vormen maar een klein deel van een oogst en moeten met de hand worden uitgesorteerd. De grootste kostenpost is de voorbereiding: de vulling moet met de hand worden geopend, tot vellen getrokken en kruislings gelegd, en dat is traag en laat zich niet bekorten zonder het resultaat te veranderen.

Kan dubbele coconzijde geweven worden?

Alleen tot doupioni, de stugge stof met structuur die voor jasjes, gordijnen en meubelbekleding wordt gebruikt. Hij kan niet worden afgehaspeld tot de fijne, gelijkmatige draad die gladde zijden stof nodig heeft, en daarom delen weverijen dubbele cocons in als defect en sorteren ze die eruit voordat het afhaspelen begint.

Hoe lang gaat een dekbed met dubbele coconzijde mee?

Ongeveer 15 tot 20 jaar, als je het onder een dekbedovertrek houdt en het lucht in plaats van wast. Langvezelige vulling uit dubbele cocons houdt haar volume veel langer vast dan vulling van korte vezels, die binnen een paar seizoenen plat zakt. Het onder een dekbedovertrek houden is verreweg het belangrijkste.

Twee zijderupsen delen een cocon. Een haspelmachine leest dat als een fout en legt hem opzij; een dekbedatelier leest dezelfde cocon als precies wat het zoekt en sorteert hem op de tegenovergestelde stapel. Het materiaal is nooit veranderd. Alleen de vraag die eraan gesteld werd. Als je zijden dekbedden vergelijkt, is de regel over de vulling de plek waar die vraag beantwoord wordt, en die verdient meer aandacht dan alles wat er over de tijk gedrukt staat. De vier uit de collectie zijden dekbedden delen dezelfde vulling en verschillen alleen in de tijk en het stiksel, en hoe je een zijden dekbed schoonmaakt laat zien hoe je dat zo houdt.

De feiten over het haspelen en de indeling als defect komen uit de FAO Silk Reeling and Testing Manual. Het cijfer van drie tot vijf procent is een schatting uit de handel en wordt ook als zodanig gepresenteerd.

Uit de collectie